Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa w strukturze Polskiej Akademii Nauk usytuowany jest w Wydziale I Nauk Społecznych. Został utworzony w 1971 r. Spośród innych Instytutów wyróżnia go interdyscyplinarne podejście do przedmiotu badań, jaki stanowią wiejskie obszary kraju. Rolnictwo w pracach badawczych Instytutu od początku stanowi tylko fragment znacznie szerszej problematyki wiejskiej. Z tego względu w Instytucie skupieni są specjaliści z różnych dyscyplin: ekonomii, socjologii, demografii, etnografii, edukacji, geografii itp., których wspólne zainteresowania skierowane są na sprawy wsi i rolnictwa.

Instytut prowadzi od lat monitoring procesów zachodzących na obszarach wiejskich zarówno od strony ekonomicznej jak i społecznej, co jest niezbędnym warunkiem przy sformułowaniu strategii długofalowego rozwoju wsi i rolnictwa w procesie integracji z Unią Europejską. W środowisku naukowym skupionym w Instytucie panuje przekonanie, że wieś i obszary wiejskie muszą być traktowane jako środowisko życia i pracy znacznej części społeczeństwa polskiego. Dlatego poziom ich rozwoju, wyposażenia w infrastrukturę itp. powinien zapewnić mieszkańcom wsi zaspokojenie potrzeb i aspiracji na zbliżonym poziomie, jaki jest osiągany na terenach zurbanizowanych. Instytut ma niepodważalny wkład w budowę zrębów polityki wiejskiej, w której jednym z elementów jest polityka rolna. Instytut jest również prekursorem badań nad wielofunkcyjnym rozwojem obszarów wiejskich.

Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa od 30 lat prowadzi interdyscyplinarne studia na terenach wiejskich. W ciągu ostatnich lat eksperci Instytutu byli zatrudniani zarówno przez wiele międzynarodowych organizacji, jak i instytucji rządowych. W dokumentach rządowych Instytut wymieniany jest jako placówka dokonująca niezależnych ocen i monitoringu instrumentów polityki państwa w dziedzinie rozwoju strukturalnego rolnictwa i obszarów wiejskich.

Przeprowadzane co roku badania ankietowe wśród pracowników Ośrodków Doradztwa Rolniczego na temat stopnia przydatności badań naukowych dla pracy doradczej wskazują, że w dziale "Rozwój Wsi" prace IRWiR PAN są wymieniane jako podstawowe i jedyne.

Instytut otrzymał w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego najwyższą, pierwszą kategorię w rankingu placówek naukowych.

Instytut posiada uprawnienia do nadawania tytułu doktora nauk ekonomicznych w zakresie ekonomii.

Budżet państwa pokrywa 60% kosztów utrzymania Instytutu. Pozostałe źródła finansowania to granty z Unii Europejskiej, międzynarodowych organizacji, rządowych i pozarządowych instytucji (ministerstwa, agencje, fundacje).