Podstawowym kierunkiem prac Instytutu jest tworzenie alternatywnych koncepcji rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto Instytut zajmuje się diagnozowaniem i na tej podstawie formułowaniem ekspertyz z zakresu współczesnych procesów przeobrażeń obszarów wiejskich, dotyczących zarówno problemów gospodarczych i społecznych. W latach 2001-2004 Instytut realizował program badawczy "Uwarunkowania i kierunki przemian społeczno-gospodarczych na obszarach wiejskich". Temat zaplanowany na lata 2005-2008: "Polska wieś i rolnictwo w Unii Europejskiej. Dylematy i kierunki przemian".
Obecnie realizowany jest temat: „Wieś i rolnictwo w Polsce w warunkach intensyfikacji procesów globalnych – wyzwania i sposoby adaptacji”. W stosunku do realizowanego w latach 2005-2008 planu badawczego tematyka uległa modyfikacji i rozszerzeniu o nowe wyzwania, wynikające ze zmieniających się uwarunkowań członkostwa Polski w Unii Europejskiej wskutek dokonanego przeglądu dotychczas realizowanej WPR (health check) oraz nasilającej się dyskusji nad koniecznością wprowadzenia reformy WPR po 2013 roku oraz ograniczeniu funduszy wspólnotowych na jej finansowanie, jak również w wyniku postępującego procesu globalizacji.
Prace Instytutu koncentrują się m. in. na następujących zagadnieniach:
- wpływ wsparcia unijnego na rozwój ekonomiczny i społeczny obszarów wiejskich Polsce,
- ewolucja kierunków i instrumentów wsparcia zrównoważonego rozwoju wsi i rolnictwa w EU i na świecie,
- ewolucja roli i miejsca obszarów wiejskich w społeczeństwie i państwie,
- zmiany rozkładu przestrzennego ludności wiejskiej i ich związki z rynkiem pracy,
- ewolucja struktur i funkcji społeczno-gospodarczych na obszarach wiejskich w Polsce,
- zmiany w podejściu do ochrony środowiska,
- zmiany w strukturze społeczno-zawodowej wsi oraz jej zamożności,
- opinie i postawy rolników oraz mieszkańców wsi odnośnie przyszłości,
- aspiracje edukacyjne i zawodowe młodzieży wiejskiej.
Głównym zadaniem badawczym Instytutu jest śledzenie przemian społeczno-gospodarczych na polskiej wsi w warunkach powstawania nowego ładu gospodarczego, społecznego i instytucjonalnego oraz pogłębiania procesu integracji ze strukturami UE.
Więcej informacji można znaleźć w sprawozdaniach z działalności naukowej Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa:
