Łukasz Komorowski

Smart villages jako koncepcja rozwoju obszarów wiejskich Warszawa 2025, 174 s. Copyright © by Łukasz Komorowski 2025 Copyright © by Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN 2025 ISSN: 2543-5817 ISBN 978-83-89900-84-5 DOI: 10.53098/978-83-89900-84-5

Książka do pobrania (pdf)

Publikacja dofinansowana przez Fundację Badań Wiejsko-Miejskich RURall.

Spis treści

WPROWADZENIE  7
1. PODSTAWY TEORETYCZNE KONCEPCJI SMART VILLAGES   19
1.1. Definiowanie pojęcia smart villages   19
1.2. Komponenty smart villages   21
1.2.1. Komponent infrastrukturalny   23
1.2.2. Komponent społeczny   25
1.3. Smart villages w świetle wybranych koncepcji rozwoju   29
1.3.1. Miejsce inteligentnych wsi w rozwoju (neo)endogenicznym   29
1.3.2. Szerszy kontekst – inteligentny rozwój obszarów wiejskich i odporność wiejska   35
2. SMART VILLAGES JAKO INSTRUMENT POLITYKI ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH   41
2.1. Geneza smart villages w Unii Europejskiej   41
2.2. Interwencje na rzecz inteligentnych wsi we Wspólnej Polityce Rolnej w Polsce oraz innych wybranych krajach Unii Europejskiej   49
2.2.1. Polska   51
2.2.2. Chorwacja   59
2.2.3. Finlandia   60
2.2.4. Irlandia   61
2.3. Podsumowanie analizy instrumentu smart villages   62
3. WYZWANIA ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH W POLSCE W ŚWIETLE KONCEPCJI SMART VILLAGES   65
3.1. Przemiany ludnościowe   72
3.1.1. Koncentracja ludności w obszarach podmiejskich vs. wypłukiwanie peryferii    72
3.1.2. Starzenie się społeczeństwa   76
3.1.3. Zastępowalność pokoleń   79
3.1.4. Sumaryczny indeks natężenia wyzwań związanych z przemianami ludnościowymi   81
3.2. Aktywność społeczna   84
3.2.1. Upodmiotowienie społeczności lokalnych   86
3.2.2. Budowa społeczeństwa obywatelskiego   89
3.2.3. Wsparcie finansowe działań społecznych   92
3.2.4. Sumaryczny indeks natężenia wyzwań związanych z aktywnością społeczną   95
3.3. Cyfryzacja   98
3.3.1. Zapewnienie infrastruktury ICT   98
3.3.2. Nabywanie kompetencji cyfrowych   102
3.3.3. Sumaryczny indeks natężenia wyzwań związanych z cyfryzacją   105
3.4. Zmiany klimatyczne   108
3.4.1. Zagrożenie suszą   108
3.4.2. Presja człowieka na środowisko   112
3.4.3. Sumaryczny indeks natężenia wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi   115
3.5. Polaryzacja rozwoju   117
4. TYPOLOGIA OBSZARÓW WIEJSKICH WEDŁUG WYZWAŃ SMART VILLAGES   123
4.1. Typy wyróżnione w ujęciu statycznym   126
4.2. Typy wyróżnione w ujęciu dynamicznym  130
4.3. Identyfikacja obszarów o niekorzystnej konfiguracji wyzwań w ujęciach statycznym i dynamicznym   134
PODSUMOWANIE  141
ANEKSY   149
Aneks 1. Charakterystyka wskaźników empirycznych w agregacji według obszarów niekorzystnej konfiguracji wyzwań    149
Aneks 2. Macierz korelacji r Pearsona pomiędzy wskaźnikami empirycznymi    152
Aneks 3. Macierz korelacji rho Spearmana pomiędzy wskaźnikami empirycznymi a syntetycznymi miarami wyzwań   153
Aneks 4. Macierz korelacji rho Spearmana pomiędzy syntetycznymi miarami wyzwań   155
BIBLIOGRAFIA   157
WYKAZ SKRÓTÓW    175