Wydawnictwo Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk koncentruje się na publikowaniu prac poświęconych wsi, obszarom wiejskim, rolnictwu oraz szeroko rozumianym procesom rozwoju społecznego, gospodarczego, demograficznego, przestrzennego, kulturowego i instytucjonalnego, ujmowanym w perspektywie interdyscyplinarnej. Zakres tematyczny Wydawnictwa wyrasta bezpośrednio z profilu naukowego IRWiR PAN, którego badania od początku istnienia Instytutu obejmowały całościową analizę przemian wsi i rolnictwa, początkowo w warunkach industrializacji, następnie transformacji ustrojowej, integracji europejskiej, globalizacji, a współcześnie także zielonej transformacji, zmian klimatycznych, procesów depopulacji, sytuacji geopolitycznej i innych, nowych wyzwań cywilizacyjnych.
Wydawnictwo publikuje opracowania dotyczące przemian polskiej wsi i rolnictwa w długim trwaniu, ukazujące ich znaczenie dla rozwoju kraju, zmian struktury społecznej, modernizacji gospodarki, kształtowania relacji wieś–miasto oraz ewolucji funkcji obszarów wiejskich. Szczególne miejsce zajmują interdyscyplinarne prace syntetyczne, ukazujące procesy ciągłości i zmiany, historyczne uwarunkowania współczesnych zjawisk oraz długofalowe konsekwencje przemian społeczno-ekonomicznych. Tego rodzaju podejście znalazło najpełniejszy wyraz w wielotomowej serii „Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi” (ISSN 2720-0264), która stała się jedną z najważniejszych inicjatyw wydawniczych IRWiR PAN wydaną wspólnie z Wydawnictwem Naukowym Scholar.
Istotnym obszarem zainteresowania Wydawnictwa jest rolnictwo jako sektor gospodarki, element wiejskiego ładu społecznego oraz składnik systemu żywnościowego. Publikowane prace podejmują zagadnienia dotyczące roli rolnictwa w gospodarce narodowej, przemian struktury agrarnej, funkcjonowania i sukcesji gospodarstw rodzinnych, procesów dezagraryzacji, innowacji technologicznych i organizacyjnych w rolnictwie, czy zmian modelu gospodarowania. W tym nurcie mieszczą się zarówno analizy historyczne i teoretyczne, jak i badania współczesnych uwarunkowań rozwoju rolnictwa w Polsce i Europie, w tym Wspólnej Polityki Rolnej, instrumentów wsparcia sektora rolnego, odporności gospodarstw, innowacyjności i dostosowań do nowych wymogów środowiskowych.
Wydawnictwo obejmuje także problematykę gospodarki wiejskiej w jej pozarolniczych i wielofunkcyjnych wymiarach. Publikowane monografie i prace zbiorowe dotyczą rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej, lokalnych rynków pracy, aktywizacji obszarów peryferyjnych i przygranicznych, funkcji małych miast w rozwoju wsi, działalności pozarolniczej oraz znaczenia endogenicznych zasobów lokalnych. Szczególne miejsce zajmuje rozwój wielofunkcyjny, który w dorobku IRWiR PAN od kilku dekad stanowi jeden z centralnych paradygmatów interpretacji przemian obszarów wiejskich.
Stałym i bardzo ważnym polem publikacyjnym jest zróżnicowanie przestrzenne rozwoju obszarów wiejskich. Wydawnictwo publikuje prace poświęcone regionalnym i lokalnym dysproporcjom rozwojowym, typologiom obszarów wiejskich, wiejskim obszarom problemowym, dostępności przestrzennej, wyposażeniu infrastrukturalnemu, relacjom centrum–peryferie oraz zróżnicowaniu potencjałów i barier rozwojowych gmin. W tym obszarze szczególne znaczenie mają publikacje wynikające z wieloletniego projektu „Monitoring rozwoju obszarów wiejskich”, którego metodologia i rezultaty stały się ważnym punktem odniesienia dla diagnozy stanu polskiej wsi oraz dla polityk publicznych. Wyniki badań publikowane są w serii wydawniczej „MROW” (ISSN 2720-376X), która powstaje we współpracy z Fundacją Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej (EFRWP).
Ważny segment dorobku Wydawnictwa tworzą prace z zakresu demografii obszarów wiejskich. Obejmują one problematykę zmian liczby i struktury ludności, migracji, starzenia się populacji, odpływu młodych mieszkańców, suburbanizacji, redystrybucji ludności między miastem a wsią, zasobów pracy oraz konsekwencji przemian demograficznych dla rozwoju lokalnego. Publikacje IRWiR PAN ukazują demografię nie jako autonomiczne zjawisko statystyczne, lecz jako jeden z kluczowych czynników przekształcających społeczeństwo wiejskie, lokalne rynki pracy, strukturę rodzin oraz możliwości rozwojowe gmin i regionów.
Znaczące miejsce w profilu Wydawnictwa zajmują społeczne przemiany wsi. Publikowane prace dotyczą struktury społecznej ludności wiejskiej, procesów depezantyzacji, proletaryzacji i gentryfikacji, zróżnicowania klasowego, przemian rodzin wiejskich, sytuacji kobiet, ludzi starszych, młodzieży oraz grup zagrożonych marginalizacją. Wydawnictwo podejmuje także problematykę ubóstwa, wykluczenia społecznego, nierówności edukacyjnych, sytuacji mieszkańców obszarów popegeerowskich oraz różnych form społecznej podatności i odporności. Ten nurt odzwierciedla silne zakorzenienie IRWiR PAN w socjologii wsi i badaniach nad jakością życia na obszarach wiejskich.
Zakres tematyczny Wydawnictwa obejmuje również edukację, młodzież i procesy socjalizacji na wsi. Publikacje odnoszą się do wiejskich środowisk wychowawczych, nierówności w dostępie do edukacji, losów szkolnych i zawodowych młodzieży, aspiracji edukacyjnych, międzypokoleniowej transmisji szans i barier oraz roli młodych pokoleń w przemianach społecznych. Tradycja ta jest kontynuacją ważnego nurtu badawczego rozwijanego w IRWiR PAN od lat siedemdziesiątych XX wieku, zwłaszcza w ramach unikatowych badań podłużnych prowadzonych nad młodzieżą.
Nieodłącznym elementem działalności Wydawnictwa jest problematyka kultury wsi, tożsamości lokalnej i dziedzictwa społeczno-kulturowego. Publikowane prace analizują przemiany stylów życia, systemów wartości, więzi społecznych, wzorów uczestnictwa w kulturze, lokalnego dziedzictwa, pamięci społecznej, znaczenia ziemi i tradycji oraz wpływu globalizacji na wiejskie wspólnoty. W dorobku IRWiR PAN istotne miejsce zajmuje także wykorzystywanie materiałów autobiograficznych, pamiętnikarskich i biograficznych jako źródeł do badań nad doświadczeniem mieszkańców wsi, co znajduje odzwierciedlenie również w działalności wydawniczej Instytutu.
Wydawnictwo podejmuje szeroko rozumianą problematykę instytucji, polityk publicznych i zarządzania rozwojem wsi oraz rolnictwa. Publikowane są prace dotyczące polityki rolnej, polityki rozwoju obszarów wiejskich, integracji europejskiej, funkcjonowania samorządu lokalnego, kapitału instytucjonalnego, jakości rządzenia, partycypacji społecznej oraz skuteczności interwencji publicznych. Ważnym obszarem zainteresowania są także międzynarodowe uwarunkowania rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, w tym polityka handlowa, współpraca międzynarodowa oraz ich znaczenie dla sektora rolno-żywnościowego, bezpieczeństwa żywnościowego i konkurencyjności rolnictwa. Istotny nurt tworzą ponadto opracowania ewaluacyjne i analityczne dotyczące instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej, polityki spójności, koncepcji Smart Villages, odnowy pokoleniowej w rolnictwie i lokalnego rozwoju.
Rosnące znaczenie w działalności Wydawnictwa mają także zagadnienia związane ze zrównoważonym rozwojem, środowiskiem i transformacją żywnościową. Publikacje dotyczą relacji między rozwojem wsi a ochroną zasobów naturalnych, rolnictwa ekologicznego, obszarów Natura 2000, krótkich łańcuchów dostaw żywności, trwałości systemów żywnościowych, innowacji prośrodowiskowych i wyzwań związanych z Europejskim Zielonym Ładem. Wydawnictwo podejmuje również kwestie odporności systemów rolniczych i społeczności wiejskich na zagrożenia gospodarcze, społeczne, środowiskowe i polityczne.
Profil wydawniczy IRWiR PAN wyróżnia interdyscyplinarność. Publikowane prace powstają na styku ekonomii, socjologii, demografii, geografii społeczno-ekonomicznej, polityki publicznej, antropologii kulturowej, historii społecznej oraz studiów nad rozwojem. Wydawnictwo szczególnie ceni opracowania łączące perspektywę teoretyczną z badaniami empirycznymi, analizy ilościowe z jakościowymi oraz diagnozę naukową z refleksją nad praktyką rozwoju i polityką publiczną. Jest to zgodne z długą tradycją IRWiR PAN, który od momentu powstania rozwijał badania nad wsią i rolnictwem jako rzeczywistością złożoną, wymagającą ujęć przekraczających granice pojedynczych dyscyplin.
Wydawnictwo IRWiR PAN publikuje zatem prace dotyczące nie tylko samej wsi i rolnictwa, lecz także szerszych procesów modernizacji, restrukturyzacji, integracji europejskiej, transformacji społecznej i środowiskowej, widzianych z perspektywy obszarów wiejskich. W tym sensie jego zakres przedmiotowy obejmuje zarówno klasyczne zagadnienia rural studies, jak i współczesne problemy o znaczeniu ogólnospołecznym: bezpieczeństwo żywnościowe, odporność lokalnych społeczności, sprawiedliwość terytorialną, starzenie się społeczeństwa, relacje człowiek–środowisko, przyszłość pracy i usług publicznych na wsi czy przemiany modeli gospodarowania. Dorobek publikacyjny Wydawnictwa odzwierciedla zarazem ewolucję samego przedmiotu badań: od wsi chłopskiej i rolnictwa indywidualnego, przez wieś transformującą się i wielofunkcyjną, po wieś zróżnicowaną, usieciowioną, narażoną na nowe ryzyka, ale także będącą przestrzenią innowacji społecznych, kulturowych i gospodarczych.
